ĐNND là sự kế thừa truyền thống yêu nước, độc lập, tự chủ, truyền thống ngoại giao “tâm công”, chính nghĩa, hoà hiếu, nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam. Với chủ trương “lấy dân làm gốc”, đoàn kết dựa vào sức mạnh nhân dân theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “...Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân”.

Ngay từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, lãnh đạo nhân dân ta đấu tranh giành chính quyền, Chánh cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt, do Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp soạn thảo được thông qua tại Hội nghị thành lập Đảng, cùng với Luận cương chính trị tháng 10/1930 đã nhấn mạnh Đảng phải liên kết với các dân tộc bị áp bức và quần chúng lao động trên thế giới, nhất là quần chúng vô sản Pháp, quần chúng cách mạng ở các thuộc địa và bán thuộc địa.

Trong suốt 80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh, với tư duy và hệ thống quan điểm về ĐNND không ngừng được phát triển, hoàn thiện phù hợp với bối cảnh tình hình, công tác ĐNND đã được tổ chức triển khai hiệu quả, giành được những thành tựu to lớn, góp phần quan trọng vào việc thực hiện thành công các mục tiêu của mỗi giai đoạn cách mạng.

Ngay trong những ngày tháng đầu tiên sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời và chưa thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ đạo thành lập các tổ chức ĐNND đầu tiên của Việt Nam là Hội Việt - Mỹ thân hữu (17/10/1945) và Hội Việt - Trung hữu hảo (1946), đề ra và tổ chức thực hiện những quyết sách về đoàn kết, liên minh với hai nước láng giềng Lào và Campuchia. Sau khi Trung Quốc, Liên Xô công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Hội hữu nghị Việt Nam - Trung Quốc và Hội hữu nghị Việt Nam - Liên Xô đã được thành lập trong năm 1950. Uỷ ban Bảo vệ Hoà bình thế giới của Việt Nam, tổ chức hữu nghị nhân dân đa phương đầu tiên, cũng được thành lập ngày 17/11/1950. Cùng với việc thiết lập quan hệ ngoại giao với nhiều quốc gia, nhiều tổ chức hữu nghị với nhân dân các nước đã được thành lập trong những năm sau đó và tích cực tuyên truyền, vận động, tranh thủ sự đoàn kết, ủng hộ của nhân dân tiến bộ các nước đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta. Cùng với vai trò quyết định của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, sức ép của mặt trận nhân dân thế giới đoàn kết với Việt Nam đã góp phần quan trọng vào việc buộc Chính phủ Pháp phải đi vào đàm phán và ký kết hiệp định Genève 1954 về chấm dứt chiến tranh, lập lại hoà bình tại Đông Dương.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, thực hiện chủ trương “vừa đánh, vừa đàm", phối hợp chặt chẽ giữa mặt trận ngoại giao với đấu tranh chính trị và quân sự, ĐNND đã phát triển vượt bậc, trở thành một “nghệ thuật" ngoại giao với nhiều hình thức sáng tạo và độc đáo. Thực hiện chỉ đạo của Bác Hồ: “Đường lối tấn công vào lòng người, chinh phục bằng đạo lý, chuyển hóa bằng nhân tình, thuyết phục lòng người để nhân lên sức mạnh của chính nghĩa”, ĐNND đã nêu cao ngọn cờ hòa bình và tính chính nghĩa của cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam. Nhiều đoàn đại biểu nhân dân Việt Nam đã đi thăm các nước anh em, bè bạn, dự nhiều hội nghị quốc tế, đưa tiếng nói của nhân dân cả hai miền Nam - Bắc về cuộc đấu tranh anh dũng vì sự nghiệp ch&iac